Rozwód – jak podzielić majątek wspólny małżonków?

R

Rozwiązanie małżeństwa niesie ze sobą szereg różnych skutków prawnych, wśród których znajduje się m.in. ustanie ustawowej wspólności majątkowej.

Jak wówczas podzielić wspólny majątek małżonków? Tak naprawdę mamy na to kilka sposobów.

Podział majątku w trakcie rozwodu

Zakładając sprawę rozwodową, rzadko kiedy małżonkowie decydują się na włączenie do niej podziału ich wspólnego majątku. Sądy niechętnie zajmują się łączonymi sprawami, głównie ze względu na długi czas takiego postępowania.

Tak naprawdę nie istnieją przeszkody prawne, które uniemożliwiałyby łącznie rozwodu z podziałem majątku wspólnego. W praktyce takie sprawy są jednak rzadkością. Jeśli stronom zależy na szybkim rozwodzie, a dzielony majątek jest duży, lepiej zdecydować się na „oddzielny” rozwód, a dopiero potem zająć się kwestiami finansowymi. 

Jeśli już jednak małżonkowie zdecydują się na podział majątku włączany do sprawy rozwodowej, w pozwie rozwodowym, oprócz elementów charakterystycznych dla pisma rozwodowego, należy wskazać dodatkowo:

  • żądanie dokonania podziału majątku objętego uprzednio ustawową wspólnością majątkową,
  • wszystkie składniki dzielonego majątku, wraz z ich dokładną wyceną,
  • sposób podziału majątku – tzn. na czyją rzecz przypadną poszczególne składniki majątkowe.

Wniosek o podział majątku zgłoszony w pozwie rozwodowym podlega odrębnej opłacie sądowej w wysokości 1000 zł. Jeśli do wniosku zostanie dołączony zgodny projekt podziału tego majątku, opłata wyniesie 300 zł.

Niedopuszczalność podziału majątku w trakcie rozwodu

Tak naprawdę istnieje pewna przeszkoda, aby można było żądać podziału majątku wspólnego w toku sprawy rozwodowej. Wskazuje ją wprost art. 58 §3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a jest nią spowodowanie przewlekłości postępowania. 

Innymi słowy, jeśli sąd prowadzący sprawę uzna, że podział majątku za bardzo wydłuży postępowanie rozwodowe, to na podział nie wyrazi zgody (nawet, jeśli oboje małżonkowie są w tej kwestii zgodni).

Warto zaznaczyć, że przeprowadzenie w wyroku rozwodowym podziału majątku wspólnego stron nie powoduje nadmiernej zwłoki postępowania nie tylko wtedy, gdy między stronami nie ma sporu co do składu i sposobu podziału tego majątku, lecz także wtedy, gdy wyjaśnienie spornych między stronami okoliczności, bądź też takich okoliczności, które sąd obowiązany jest ustalić z urzędu, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w ograniczonym przedmiotowo i czasowo zakresie. 

Decyzję co do pozostawienia bez rozpoznania wniosku strony o dokonanie podziału majątku wspólnego w wypadku, gdy przeprowadzenie takiego podziału powodowałoby nadmierną zwłokę w postępowaniu, zamieszcza sąd – stosownie do okoliczności – albo w odrębnym postanowieniu, wydanym w toku postępowania o rozwód, albo w sentencji wyroku rozwodowego. 

Podział majątku wspólnego po rozwodzie

Podziały majątku są przeprowadzane w zdecydowanej większości przypadków już po uzyskaniu prawomocnego wyroku rozwodowego. Wpływ na taki stan rzeczy ma przede wszystkim chęć szybkiego rozwiązania małżeństwa.

Tak naprawdę rozwiedzeni mogą wówczas skorzystać z jednej z dwóch form podziału ich majątku:

  • poprzez zawarcie stosownej umowy,
  • na drodze sądowej.

Notarialny podział majątku wspólnego

Umowny podział majątku wspólnego wymaga tak naprawdę wizyty w kancelarii notarialnej (oraz uiszczenia stosownych opłat). Oczywiście, jeśli w skład majątku wspólnego wchodzą wyłącznie rzeczy ruchome i prawa, umowa może zostać zawarta w zwykłej formie pisemnej – notariusz nie będzie wtedy potrzebny.

W rzeczywistości spora część majątków rozwiedzionych zawiera w sobie nieruchomości – to z kolei zmusza do skorzystania z usług notariusza (w przeciwnym wypadku, nawet najlepiej skonstruowana umowa o podział majątku wspólnego, będzie niestety nieważna).

Pamiętajmy, że notariusz sporządzi stosowną umowę tylko wtedy, gdy rozwiedzeni wyrażą ku temu zgodną wolę. W przypadku kłótni i sporów, choćby co do sposobu podziału, sporządzenie umowy nie będzie możliwe. 

Jakie dokumenty wymagane są do spisania umowy o podział majątku?

  • dowody osobiste lub paszporty rozwiedzionych,
  • odpis prawomocnego wyroku rozwodowego,
  • dokumenty potwierdzające prawa rozwiedzionych do poszczególnych składników dzielonego majątku.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że notariusz nie ustala samodzielnie sposobu w jaki zostanie podzielony majątek – taki obowiązek spoczywa na rozwiedzionych. 

Ile kosztuje podział majątku dokonywany przed notariuszem? Wysokość taksy notarialnej zależy w tym przypadku od wartości majątku wspólnego, który ma zostać rozdzielony. Jeżeli zatem wartość majątku wynosi:

  • do 3 tys. zł – opłata wyniesie 100 zł;
  • powyżej 3 tys. zł do 10 tys. zł – opłata 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3 tys. zł;
  • powyżej 10 tys. zł do 30 tys. zł – opłata 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 tys. zł;
  • powyżej 30 tys. zł do 60 tys. zł – opłata 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 tys. zł;
  • powyżej 60 tys. zł do 1 mln zł – opłata 1 010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 tys. zł;
  • powyżej 1 mln zł do 2 mln zł – opłata 4 770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 mln zł;
  • powyżej 2 mln zł – opłata 6 770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 mln zł, nie więcej jednak niż 10 tys. zł.

Sądowy podział majątku wspólnego

Jeśli brak jest zgodnej woli małżonków, co do podziału majątku wspólnego, jedyną drogą pozostaje skierowanie sprawy do sądu. W praktyce wiąże się to niestety z długim okresem oczekiwania – przy sporach nawet do 2-3 lat. 

Do jakiego sądu kierujemy wniosek o podział majątku wspólnego? Właściwym będzie sąd rejonowy miejsca położenia majątku. 

Podobnie, jak przy sprawie rozwodowej – wniosek o podział majątku wspólnego podlega opłacie sądowej (1000 zł albo 300 zł – jeśli do wniosku zostanie dołączony zgodny projekt podziału tego majątku, opłata wyniesie 300 zł).

 Jak napisać wniosek o podział majątku wspólnego?

Pismo inicjujące postępowanie w sprawie podziału majątku wspólnego może złożyć każdy z rozwiedzionych – nie ma przy tym znaczenia, który z nich zrobi to pierwszy. Co ważne, nie istnieją też żadne ograniczenia czasowe w tej kwestii – podziału można dokonać zarówno tuż po uzyskaniu rozwodu, jaki i 10 czy 15 lat później (z praktycznych względów lepiej jednak nie odkładać tak ważnej sprawy w czasie).

Wniosek o podział majątku wspólnego podlega regulacjom Kodeksu postępowania cywilnego, w związku z czym musi być odpowiednio sformułowany. Oprócz standardowych elementów, takich jak poprawne określenie wnioskodawcy i uczestnika postępowania, sądu i żądań, trzeba opisać bardzo szczegółowo każdy element wchodzący w skład dzielonego majątku (wraz z określeniem jego dokładnej wartości oraz wskazaniem dowodu nabycia – np. umowy sprzedaży, czy aktu poświadczenia dziedziczenia w przypadku spadkobrania). 

W przypadku rozbieżności w ustaleniu wartości poszczególnych składników majątkowych, sąd może powołać biegłego, który podejmie się tego zadania. Niestety wiąże się to z dodatkowymi kosztami dla rozwiedzionych (ok. 1000-2000 zł). 

Wniosek o podział majątku wspólnego może zawierać w swej treści także żądanie ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz tego, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi. Pamiętajmy jednak, że sąd nie jest związany takim żądaniem – oznacza to, że w każdym przypadku sam ustala, jak podzielić dany majątek. 

Podstawa prawna: